Interview: Michael Kortekaas over zijn nieuwe boek Mentale kracht begint thuis
We interviewden Michael Kortekaas over 'Mentale kracht begint thuis', over het opvoeden van pubers in een wereld vol prikkels, stress en prestatiedruk.
Door Hannah
De wereld om ons heen is sneller, drukker en chaotischer dan ooit. Kinderen worden geconfronteerd met een constante stroom prikkels. Hoe zorg je ervoor dat jouw gezin niet alleen de storm overleeft, maar ook echt groeit? Michael Kortekaas laat zien dat een veerkrachtig gezin begint bij de basis: de ouder.
Je werkte bij de politie en Defensie en bent bekend als hunter in Hunted. Wat hebben die ervaringen je geleerd over omgaan met spanning, en op welk punt vraagt het opvoeden van een puber iets heel anders?
Bij de politie en defensie heb ik geleerd dat mentale kracht niet betekent dat je geen spanning of stress ervaart. Het gaat erom wat je doet wanneer die spanning oploopt. Kun je rustig blijven, helder nadenken en de juiste keuzes maken? Juist als het spannend wordt?
Een van de belangrijkste lessen uit die tijd is dat je onder druk terugvalt op wat je hebt getraind. Dat geldt voor professionals in gevaarlijke situaties, maar net zo goed voor ouders aan de keukentafel.
Alleen zit daar ook een belangrijk verschil. Bij de politie wil je in een spannende situatie vaak zo snel mogelijk de controle terugkrijgen. Bij het opvoeden van pubers werkt dat regelmatig averechts. Hoe harder jij probeert te sturen, hoe meer weerstand je soms krijgt. En geloof me, met twee kinderen van 16 en 21 jaar heb ik daar inmiddels ook de nodige praktijkervaring mee!
Een puber heeft niet altijd behoefte aan een oplossing, een instructie of een ouder die het beter weet. Soms is luisteren, ruimte geven en even je mond houden veel effectiever. En dat laatste is voor mij ook nog weleens een uitdaging.
Je stelt dat een veerkrachtig gezin begint bij de ouder. Hoe maak je ouders bewust van hun invloed zonder dat ze het gevoel krijgen dat alles wat thuis misgaat hun schuld is?
Door meteen één belangrijk onderscheid te maken: invloed is iets heel anders dan schuld.
We leven in een wereld waarin ontzettend veel op onze kinderen afkomt. Prestatiedruk, sociale media, groepsdruk, onzekerheid en een enorme hoeveelheid prikkels. Als ouders kunnen we dat allemaal niet voorkomen. Gelukkig hoeven we dat ook niet.
Maar we hebben wél invloed op de omgeving waarin onze kinderen opgroeien. Op de sfeer thuis, de veiligheid die ze ervaren, hoe we omgaan met fouten en tegenslagen en vooral op het gedrag dat we zelf laten zien.
Kinderen luisteren namelijk lang niet altijd naar wat we zeggen, maar ze kijken iedere dag naar wat we doen.
Als jij voortdurend gestrest bent, overal over klaagt, je telefoon nooit weglegt en bij iedere tegenslag ontploft, dan geef je onbewust ook een voorbeeld. Au! Dat kan best confronterend zijn. Maar het mooie is: het werkt ook andersom.
Je hoeft helemaal geen perfecte ouder te zijn. Sterker nog, die bestaat niet. Je mag fouten maken, uit je slof schieten en het soms even niet weten. Laat alleen ook zien hoe je daarna verantwoordelijkheid neemt, sorry zegt en het opnieuw probeert.
Een puber die tijdens een gesprek op zijn telefoon blijft kijken: veel ouders zullen het herkennen. Hoe helpt kennis van het puberbrein en sociale media om op zo’n moment contact te maken?
Haha, welkom in het gemiddelde Nederlandse gezin!
We roepen al snel: 'Leg dat ding nou eens weg!' En als er vervolgens een diepe zucht komt of helemaal geen reactie, stijgt onze irritatie. Voor je het weet, heb je ruzie over een telefoon terwijl je eigenlijk gewoon even contact wilde.
Wat helpt, is begrijpen wat er in dat puberbrein gebeurt. Het is nog volop in ontwikkeling. De gevoeligheid voor sociale beloning is groot, terwijl het vermogen om impulsen te remmen en de aandacht bewust te sturen nog verder moet rijpen.
En ondertussen concurreren wij als ouders met apps die door slimme mensen zijn ontworpen om de aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Ga er maar aan staan!
Mijn advies: kies je moment. Verwacht niet dat je kind vanuit een intensieve gamesessie of eindeloos scrollen binnen twee seconden overschakelt naar een diepgaand gesprek over school of het leven. Geef het even tijd. In mijn boek adviseer ik bijvoorbeeld om kinderen tien minuten eerder te waarschuwen voor het avondeten.
En probeer ook eens oprechte belangstelling te tonen voor wat ze online doen. Niet meteen oordelen, maar nieuwsgierig zijn. Wat kijken ze? Wat vinden ze leuk? Wat houdt hen bezig?
En vergeet vooral je eigen voorbeeldgedrag niet. Als jij tijdens het eten voortdurend je mail checkt, wordt het lastig om je kind uit te leggen waarom zijn telefoon weg moet.
Na een drukke dag is je geduld soms eerder op dan je takenlijst. Hoe kun je met jouw vierbatterijenmodel herkennen wat je nodig hebt, voordat je thuis uitvalt om iets kleins?
Dit is ontzettend herkenbaar. Je hebt de hele dag gewerkt, problemen opgelost, mensen geholpen en honderd ballen in de lucht gehouden. Je komt thuis, ziet een paar schoenen midden in de woonkamer liggen en... BOEM! Daar gaat je geduld.
Terwijl die schoenen natuurlijk helemaal niet het echte probleem zijn.
In mijn vierbatterijenmodel maak ik inzichtelijk dat we verschillende vormen van energie hebben die allemaal aandacht en herstel nodig hebben. Als je gedurende de dag voortdurend energie verbruikt zonder voldoende op te laden, raakt je systeem uit balans.
Het lastige is dat veel mensen hun signalen pas herkennen als ze al behoorlijk leeg zijn. Je wordt kortaf, kunt minder hebben, raakt sneller geïrriteerd of trekt je juist terug.
Daarom moedig ik ouders aan om gedurende de dag regelmatig even bij zichzelf in te checken. Hoe zit ik erbij? Hoeveel energie heb ik nog? Wat heb ik op dit moment nodig?
Misschien is dat tien minuten wandelen, even bewegen, iets eten, rust nemen of juist een goed gesprek. En soms helpt het enorm om bij thuiskomst gewoon te zeggen: 'Ik heb een behoorlijk volle dag gehad. Geef me even tien minuten om bij te komen.'
Ouders willen hun kinderen leren dat fouten maken mag, maar grijpen vaak in zodra iets dreigt te mislukken. Hoe herken je het moment waarop helpen je kind juist de kans ontneemt om zelf veerkracht op te bouwen?
Dat moment herken je vaak aan je eigen ongemak!
We vinden het als ouders ontzettend lastig om onze kinderen te zien worstelen. Met huiswerk, een vervelende docent, een verloren wedstrijd, een ruzie met vrienden of een teleurstelling. Onze eerste neiging is om te helpen, te adviseren of het probleem gewoon even op te lossen.
Goed bedoeld natuurlijk. Maar daarmee ontnemen we onze kinderen soms precies de ervaring die ze nodig hebben. Want veerkracht ontwikkel je niet door alle tegenslagen te vermijden. Je ontwikkelt het door ermee te leren omgaan.
Mijn advies is om jezelf als ouder wat vaker de vraag te stellen: help ik mijn kind nu om iets te leren, of neem ik het leren over?
Vraag bijvoorbeeld: 'Wat heb je zelf al gedaan of geprobeerd?' of 'Hoe zou je dit kunnen oplossen?' In plaats van meteen het antwoord te geven.
Dat betekent natuurlijk niet dat je kinderen aan hun lot moet overlaten. Veiligheid en steun blijven essentieel. Maar er zit een wereld van verschil tussen naast je kind staan en alles voor je kind oplossen.
Je noemt liefde de krachtigste brandstof voor een gezin. Welk klein gezinsritueel kan die liefde op een gewone, hectische doordeweekse dag voelbaar maken, ook als iedereen moe is en niemand veel zin heeft?
Maak het vooral niet te ingewikkeld. Liefde zit vaak juist in de kleinste momenten. De kracht van gewone, alledaagse dingen die samen een enorm verschil kunnen maken.
Een simpel ritueel? Zorg dat je iedere dag even écht contact hebt. Bijvoorbeeld tijdens het avondeten. Telefoons weg, aandacht voor elkaar en iedereen krijgt even de ruimte. En stel eens een andere vraag dan het gebruikelijke 'Hoe was je dag?' Want daar krijg je van een puber nogal eens het uitgebreide antwoord: 'Goed.' Vraag bijvoorbeeld: 'Wat was vandaag het leukste moment?' Of: 'Waar moest je vandaag om lachen?' En vertel zelf ook iets. Liefst ook iets wat niet helemaal lekker ging.
Maar misschien is mijn belangrijkste advies nog wel eenvoudiger: laat je kinderen iedere dag merken dat je van ze houdt. Zeg het. Geef een knuffel. Toon interesse. Maak plezier. En blijf dat vooral doen, ook als je puber reageert alsof je ontzettend irritant bent. Want uiteindelijk onthouden kinderen waarschijnlijk niet welke regels er allemaal golden of welke wijze adviezen je hebt gegeven.
Ze onthouden vooral hoe het voelde om bij jou - jullie thuis op te groeien.
Of ze zich gezien, veilig en geliefd voelden. Of ze fouten mochten maken en altijd weer thuis konden komen. En dát is wat mij betreft het mooiste fundament voor mentale kracht.
Meer lezen van en over Michael Kortekaas? Bezoek dan zijn website: www.michaelkortekaas.nl
De wereld om ons heen is sneller, drukker en chaotischer dan ooit. Kinderen worden geconfronteerd met een constante stroom prikkels. Hoe zorg je ervoor dat jouw gezin niet alleen de storm overleeft, maar ook echt groeit? Michael Kortekaas laat zien dat een veerkrachtig gezin begint bij de basis: de ouder.
Van het begrijpen van het puberbrein en de invloed van sociale media tot het bouwen van gezinsrituelen die rust en verbinding brengen. Leer hoe je jouw eigen energie kunt sturen met behulp van het ‘vierbatterijenmodel’, hoe je de druk van perfectie doorbreekt en hoe je je kinderen begeleidt in het omgaan met falen.
Bouw aan een fundament van vertrouwen, veiligheid en echte verbinding. Want uiteindelijk is de krachtigste brandstof voor je gezin niets anders dan liefde.
Op zoek naar alle boeken van Michael Kortekaas?
Bij Boekenwereld vind je alle boeken van Michael Kortekaas. Bekijk de collectie en start snel met lezen!